KPSS Tarih Kronolojisi: Kuruluş ve Yükselme Dönemi Tuzakları

Osmanlı Kuruluş ve Yükselme Dönemine Nasıl Çalışmalısın

KPSS tarih testinde başarı yakalamak istiyorsan, ezber yapmak yerine olaylar arasındaki neden-sonuç bağını kurmalısın. ÖSYM, KPSS Tarih Kronolojisi testlerinde adayın tarihsel sıralama bilgisini ve kavram yanılgılarını ölçmeyi sever. Osmanlı'nın Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu ile başlayıp dünya gücüne dönüşmesine uzanan bu uzun serüvende, özellikle kronolojik kırılma noktalarını ve ÖSYM'nin kurduğu tuzakları iyi bilmen gerekir. Bu rehberde, Lisans, Ön Lisans ve Ortaöğretim adaylarının en çok karıştırıp hata yaptığı noktaları tek tek ele alacağız. Daha fazla pratik yapmak istersen KPSS quiz sayfamızı ziyaret edebilir ya da Kuruluş & Yükselme kartları üzerinden tekrarlarını yapabilirsin.

Kuruluş Dönemi: Beylikten Devlete Geçiş ve İlkler

Osmanlı Beyliği 1299 yılında Söğüt ve Domaniç çevresinde bir uç beyliği olarak kuruldu. Adayların en sık düştüğü tuzaklardan biri boy meselesidir: Osmanlılar Kayı boyundandır, Selçuklular ise Kınık boyuna mensuptur. Beyliğin kısa sürede büyümesinin temel nedenleri arasında Bizans sınırında yer alması, gaza ve cihat anlayışı, Ahiler ile Gaziyan-ı Rum'un desteği ve hoşgörü politikası bulunur. Devşirme sisteminin bu dönemde değil daha sonraki dönemlerde etkili olduğunu unutma.

• Koyunhisar (Bafeus) Savaşı: Osmanlı ile Bizans arasındaki ilk savaştır ve Halil İnalcık'a göre devletin gerçek kuruluş savaşıdır.
• Orhan Bey Dönemi İlkleri: İlk para (akçe) basıldı, ilk düzenli yaya-müsellem ordu kuruldu ve ilk medrese İznik'te açıldı.
• Bursa & İznik Fethi (Maltepe): Bursa başkent yapıldı, Maltepe Savaşı ile Bizans'ın Anadolu ile bağlantısı zayıflatıldı.
• İzmit'in Fethi: 1337 yılında alınan İzmit, Anadolu'da hakimiyet kurma hamlelerinden biridir ve Rumeli'ye geçişle karıştırılmamalıdır.

ÖSYM Tuzağı: İlk düzenli ordu Orhan Bey'in yaya ve müsellem birlikleridir. İlk sürekli (daimi) ordu ise I. Murat döneminde kurulan Yeniçeri Ocağı'dır. Bu iki ordu türünü kesinlikle karıştırma.

Balkanlarda İlerleme ve İlk Haçlı Savaşları

Karesioğulları'nın Alınması ile birlikte Osmanlı donanma sahibi oldu ve bu gelişme Anadolu Türk siyasi birliğini kurmada atılan ilk adım oldu. Çimpe Kalesi'nin alınması ise Rumeli'deki ilk toprak ve askeri üs olmasından ötürü Balkan fetihlerinin kapısını araladı. I. Murat döneminde Edirne'nin başkent yapılması, Osmanlı'nın Balkanlarda kalıcı olma kararının en net göstergesidir.

1. Sırpsındığı Savaşı: Osmanlı'nın Haçlılarla yaptığı ilk savaştır ve akıncı birlikleri tarafından kazanılmıştır.
2. I. Kosova Savaşı: Haçlı ordusu yenilmiş, I. Murat savaş alanında şehit düşmüştür.
3. Niğbolu Savaşı: Yıldırım Bayezid Avrupa şövalyelerini bozguna uğratmış ve Abbasi Halifesi tarafından kendisine 'Sultan-ı İklim-i Rum' unvanı verilmiştir.

Fetret Devri ve İkinci Kurucu

Yıldırım Bayezid'in Timur'a Ankara Savaşı'nda yenilmesiyle birlikte 11 yıllık taht kavgalarının yaşandığı Fetret Devri başladı. Bu süreci başarıyla sonlandıran Çelebi Mehmet (I. Mehmet) devletin dağılmasını önlediği için Osmanlı'nın 'ikinci kurucusu' kabul edilir. Bu dönemde ortaya çıkan Şeyh Bedreddin İsyanı, Osmanlı tarihinin ilk dini-sosyal karakterli isyanı olarak ÖSYM sorularında sıklıkla karşımıza çıkar.

Yükselme Dönemi ve Dünya Hakimiyeti

Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethetmesiyle Orta Çağ kapandı ve Yeni Çağ başladı. Trabzon Rum İmparatorluğu'nun alınmasıyla Bizans kalıntıları Anadolu'dan tamamen silindi. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'a karşı kazanılan Otlukbeli Savaşı ise Doğu Anadolu'daki rakip Türk gücünün kırılmasını sağladı. Yavuz Sultan Selim döneminde ise Çaldıran, Turnadağ ve Mısır seferleriyle Doğu'da güven sağlanırken Turnadağ ile Anadolu Türk siyasi birliği kesin olarak sağlandı.

Kanuni Sultan Süleyman dönemi ise Avrupa'da ve denizlerde zirve yıllardır:

• Belgrad ve Rodos fethedilerek Orta Avrupa'nın kapısı aralandı.
• Mohaç Meydan Muharebesi tarihin en kısa sürede kazanılan savaşlarından biri olarak kayıtlara geçti.
• 1533 İstanbul Antlaşması ile Avusturya arşidükü Osmanlı sadrazamına denk sayılarak siyasi üstünlük sağlandı.
• Barbaros Hayreddin Paşa'nın kazandığı Preveze Deniz Zaferi ile Akdeniz bir Türk gölü haline geldi.

Özet

Kuruluş ve Yükselme dönemi kronolojisi, KPSS tarih testlerinin temelini oluşturur. Soru çözerken padişahların yaptıkları ilkleri, savaşların kiminle yapıldığını ve sonuçlarını harmanlayarak öğrenmen gerekir. Daha fazla soru çözmek ve eksiklerini kapatmak için Tarih soruları ve cevapları sayfamızı inceleyebilirsin.